برای این که آپی کرده باشیم، گفتیم چیزکی بنگاریم. خدمت شیخنا رسیدیم و از حضرتش خواستیم که برایمان افاضاتی بنمایند. بفرمودند: "فعلا ما را حوصلۀ افاضات نیست، که دل در گیر ملال است و دماغ در پنجه خیال. پس عجالتا امر خود برگیرید و اسباب زحمت جمع نموده، بگذارید باد بیاید." و ما دانستیم که فعلا وقت مقال نیست. پس کاسه کوزه را برداشته، جُلّ و پلاس در هم کشیدیم و پای افزار در نیاورده، باز گشتیم. ما را دیدن چهرۀ شیخنا کفایت بود که از آفتابش جمالمان منوّر گردد و از کلامش شعرمان معطّر.
القصه، دیدیم اینطوری که نمی شود. گفتیم پس خدمت دوست دیرینمان برسیم. باشد که ایشان افاضاتی بنمایند که ما را سودمند افتد. و چنین شد که:
یادم آمد از جناب یار دیرین مش رجب
یادم از آن حجره آمد، یادم از حوض و وجب
رفتم اندر خلوتش تا باز دیداری کنم
دیدمش اندر اشارات است یارب العجب
و ما چنین پنداشتیم که جای اختلاط نیست، از این مقال نیز در گذشتیم، چه، وقت مناسب نبود، لذا گپ زدن بی حاصل. پس بار زحمت بر زمین نگذاشته بر دوش کشیدیم و راه افتادیم. هوا ابری بود و دل آسمان پر هیاهو. آن بالاها انگار خبرهایی بود.(همیشه آن بالاها خبرهایی است!) چه بزن و بکوبی! هلهلۀ رعد بود و ناز شست برق بر تن آسمان و زمین. و ما دیگر نخواستیم که اسباب زحمت کسی بشویم. پس قدم زنان تن به سر انگشتان باران سپردیم و دل به پایکوبی آسمان. آهنگ رعد و رقص برق در میان ابرها...
و اما رعد و برق چگونه تولید می شود؟
هرلحظه ٠ ٠ ٠ ٢ طوفان تندری در سراسر زمین رخ میدهد که در هر ثانیه سبب بیش از ٠ ٠ ١ رعد و برق میگردد. در هر روز بیش از ٨ میلیون رعد و برق، انرژی معادل ٢ میلیون تن TNT آزاد میکنند. رعد و برق یک تخلیه الکتریکی چند میلیون ولتی بین یک ابر و ابر دیگر، یا بین ابر و زمین است. این تخلیه الکتریکی، زمانی که ذرات آب و یخ بسیار ریز موجود در ابرها در اثر اصطکاک تولید الکتریسیته ساکن می کنند به وجود می آیند. به دلایلی که دانشمندان دقیقا نمی دانند، ذرات ریزتر بار مثبت و ذرات درشتتر بار منفی به خود میگیرند. در حالیکه این ذرات به همدیگر برخورد میکنند، صعود هوا ذرات ریزتر را که بار مثبت دارند به بالای ابر رانده و ذرات با بار منفی در پایین ابر باقی مانده و جمع میشوند. در مدت زمان نه چندان طولانی، ابر اختلاف پتانسیلی در حد میلیون ولت در خود انباشته میکند. این اختلاف پتانسیل الکتریکی، میدان الکتریکی قوی ای، از زیر ابر تا سطح زمین تولید می کند. در نتیجه، از آثجا که الکترونها در اثر دافعه حاصل از بار منفی موجود در ابر، به اطراف رانده میشوند، زمین بار مثبت پیدا میکند . اجسام بلند و نوک تیز مانند ساختمانها، درختها، برقگیرها خطوط مید ان الکتریکی را د ر اطراف خود منحرف کرده، انها را متراکمتر نموده و در نزدیکی نوک جسم، آنها را متمرکز مینمایند و جسم را به هدفی برای اصابت برق، مبدل میکنند. این اتفاق زمانی روی میدهد که میدان به اندازه کافی قوی باشد که بر نارسانا بودن هوا فائق آید، و ابر بر سطح زمین تخلیه الکتریکی نماید، و تولید رعد و برق کند.
مقدار انرژی آزاد شده توسط رعد و برق
هر برق در حدود ٥ کیلومتر طول، اما تنها در حدود یک سانتیمتر پهنا دارد. در حدود ١ تا ٠ ١ میلیارد ژول انرژِی آزاد میکند و جریانی بین ٣٠ تا ٠ ٥ هزار آمپر تولید میکند، که هوای موجود را بیش از ٠ ٠ ٠ ٠ ٢ درجه [٣برابر حرارت سطح خورشید ( ٠ ٠ ٦٠ درجه سلسیوس)] گرم می نماید. بر خلاف آن که برق تنها یک جرقه به نظر میرسد، هر برق از ٣ تا 12 «جرقه» مجزا تشکیل میگردد که هرکدام تنها چند هزارم ثانیه دوام دارند. به همین دلیل است که به نظر میرسد برق در حال جنبش و نوسان است٠
رعد چیست؟
حرارت شدید تخلیه الکتریکی برق، هوای اطراف را بسیار گرم نموده و آن را به حالت انفجاری منبسط میکند. این انبساط، موج فشار یا موج «شوک»ی (رعد) به وجود میآورد که در تمام جهات در هوا منتشر شده و باسرعت حدود یک سوم کیلومتر در ثانیه حرکت مینماید. برق و رعد بهطور همزمان ایجاد میشوند- آنچنانکه فرد بدشانسی که به اندازه کافی به رعد و برق نزدیک بوده باشد، میتواند نوازش شود! اما نکته انجاست که نور برق، بسیار سریعتر ( ٠ ٣٠ هزار کیلومتر بر ثانیه) از صوت( 330 متر بر ثانیه) حرکت میکند. بنابراین، اول نور برق به شما میرسد، پس از مدت زمانی کوتاه (برحسب اینکه طوفان در چه فاصلهای از شما رخ دهد )، رعد میغرد.
منبع: مجله اطلاعات علمی آبان 86
لازم به ذکر است که همینجا اعلام کنم که مقاله فوق پس از تصویر برداری (اسکن کردن صفحاتش با res=300 dpi) به وسیله آراکس پیج (AraxPage) تبدیل به متن شده و پس از ویرایش در اینجا قرار داده شده است.(آخر می دانید که، من اصلا حال و حوصله رونویسی و تایپ کردن را ندارم به همین خاطر گفتیم چیکار کنیم، خوب معلومه دیگه، با بر و بچ نشستیم و آراکس پیج ساختیم، توپ! حالا اگه کسی هم نخواد لااقل خودمون که حالشو می بریم!)
